Khi vẽ tranh sơn dầu, ngoài màu sơn, dung môi và medium là những vật liệu rất quan trọng giúp họa sĩ kiểm soát độ loãng, độ chảy, độ bóng, tốc độ khô và khả năng tạo hiệu ứng của lớp màu. Một hệ thống dung môi phù hợp còn giúp việc vệ sinh cọ, palette sau khi vẽ trở nên dễ dàng hơn.

Trong số các thương hiệu họa phẩm chuyên nghiệp, Holbein nổi bật với hệ thống dung môi, dầu pha, vecni và chất vệ sinh dành cho hội họa. Hình ảnh trên tổng hợp nhiều dòng sản phẩm Holbein như Spirit of Turpentine, Spirit of Petroleum, Spike Lavender Oil, Quick Drying Medium, Painting Oil Medium, Retoucher Varnish, Venetian Turpentine cùng các sản phẩm vệ sinh cọ.

Holbein phân loại nhóm “painting oil” khá rộng, bao gồm dầu pha, chất làm khô, vecni, chất vệ sinh và các dung dịch hỗ trợ quá trình vẽ sơn dầu

1. Dung môi sơn dầu Holbein là gì?

Dung môi sơn dầu Holbein là cách gọi phổ biến để chỉ nhóm dung dịch được sử dụng trong quá trình vẽ tranh sơn dầu nhằm làm loãng màu, hỗ trợ hòa tan màu, điều chỉnh độ chảy, tạo hiệu ứng bề mặt hoặc vệ sinh dụng cụ.

Tuy nhiên, cần phân biệt:

• Solvent – dung môi bay hơi: làm loãng màu và bay hơi sau khi sử dụng.
• Oil Medium – dầu pha/medium: thay đổi độ chảy, độ bóng, độ trong và đặc tính màng sơn.
• Varnish – vecni: dùng để bảo vệ hoặc điều chỉnh bề mặt tranh.
• Cleaner – dung dịch vệ sinh: dùng để làm sạch cọ, palette và dụng cụ.
• Fixative: chất cố định dành cho một số chất liệu vẽ như chì, than, pastel; không phải dung môi pha màu sơn dầu.

Vì vậy, không nên hiểu rằng tất cả chai dung dịch Holbein trong ảnh đều dùng để pha trực tiếp vào màu sơn dầu.

2. Spirit of Turpentine Holbein – Dung môi dầu thông

Spirit of Turpentine là một trong những dung môi truyền thống quen thuộc nhất trong hội họa sơn dầu.

Có nhiều dung tích:

• O301 – Spirit of Turpentine
• O401 – Spirit of Turpentine
• O501 – Spirit of Turpentine

Công dụng

Spirit of Turpentine có khả năng hòa tan và làm loãng màu sơn dầu, giúp màu trở nên lỏng và dễ trải hơn.

Sản phẩm thích hợp cho:

• Pha loãng màu ở lớp lót.
• Phác thảo bố cục ban đầu.
• Vẽ lớp màu mỏng.
• Tạo các lớp wash mỏng.
• Vệ sinh cọ sau khi sử dụng màu dầu.
• Làm sạch một số dụng cụ dính sơn dầu.

Cách sử dụng

Cho một lượng nhỏ Spirit of Turpentine vào khay pha màu, sau đó lấy một lượng màu sơn dầu trộn từ từ.

Không nên đổ quá nhiều dung môi trực tiếp vào tuýp màu.

Khi vẽ nhiều lớp, thường sử dụng dung môi bay hơi ở các lớp đầu rồi tăng dần lượng dầu/medium ở các lớp sau để kiểm soát cấu trúc màng sơn.

Lưu ý

Spirit of Turpentine là chất dễ cháy và hơi dung môi cần được kiểm soát. SDS của Holbein khuyến nghị tránh nguồn lửa, đảm bảo thông gió và hạn chế tiếp xúc lâu hoặc lặp lại với da, mắt,

3. Spirit of Petroleum Holbein O340

Spirit of Petroleum là dung môi bay hơi có nguồn gốc từ dầu mỏ, được sử dụng trong hội họa sơn dầu.

Trong hệ thống Holbein, Spirit of Petroleum thuộc nhóm dung môi bay hơi. So với một số dung môi khác, sản phẩm có khả năng làm loãng màu và hỗ trợ tạo lớp màu mỏng.

Ứng dụng

Spirit of Petroleum phù hợp để:

• Làm loãng sơn dầu.
• Phác thảo hình ban đầu.
• Tạo lớp màu nền mỏng.
• Điều chỉnh độ chảy của màu.
• Hỗ trợ vệ sinh dụng cụ.

Cách dùng

Cho một lượng nhỏ màu lên palette, sau đó thêm Spirit of Petroleum từng chút một.

Khi cần lớp màu rất mỏng, có thể tăng lượng dung môi. Tuy nhiên, không nên lạm dụng dung môi bay hơi trong các lớp hoàn thiện vì có thể làm giảm lượng chất kết dính của lớp màu.

4. Painting Oil Medium O345 – Medium pha sơn dầu gốc dầu lanh

O345 Painting Oil Medium là một loại dầu pha hỗn hợp gốc dầu lanh, khác với dung môi bay hơi như Turpentine hoặc Petroleum.

Đây là điểm rất quan trọng: O345 không nên được sử dụng với mục đích giống hoàn toàn Turpentine.

Painting Oil Medium thuộc nhóm dung dịch pha sơn giúp điều chỉnh đặc tính của màu, hỗ trợ độ chảy và tạo bề mặt có độ bóng phù hợp. Hệ thống Holbein có nhiều loại painting oil để bổ trợ các đặc tính khác nhau của màu dầu

Cách sử dụng

Lấy màu sơn dầu ra palette → thêm một lượng nhỏ O345 → trộn đều → kiểm tra độ chảy trước khi đưa lên tranh.

Sản phẩm đặc biệt phù hợp khi:

• Muốn màu chảy mượt hơn.
• Muốn tăng độ bóng.
• Muốn tạo lớp màu trong hơn.
• Vẽ các lớp màu hoàn thiện.
• Thực hiện kỹ thuật glazing.

Mẹo: Với người mới, nên bắt đầu bằng lượng medium rất nhỏ. Thêm từ từ sẽ dễ kiểm soát hơn là “đổ một phát cho đã tay” rồi màu chạy như nước.

5. Quick Drying Medium O529 – Dung môi/Medium làm nhanh khô

Holbein O529 Quick Drying Medium là sản phẩm dành cho họa sĩ muốn rút ngắn thời gian khô của màu sơn dầu.

Theo thông tin Holbein, sản phẩm sử dụng hỗn hợp gồm dầu stand, petroleum, nhựa tổng hợp và chất hỗ trợ làm khô. Khi trộn với màu dầu, sản phẩm giúp màu khô nhanh hơn, tạo màng sơn chắc, đồng thời cho độ bóng và chiều sâu màu tốt.

Ứng dụng

O529 phù hợp với:

• Vẽ tranh cần hoàn thiện nhanh.
• Vẽ nhiều lớp trong thời gian ngắn.
• Kỹ thuật glazing.
• Tạo lớp màu bóng và có chiều sâu.
• Các tác phẩm cần tăng tốc độ khô.

Cách sử dụng

Cho màu lên palette → lấy một lượng nhỏ Quick Drying Medium → trộn đều → thử trên một vùng nhỏ trước.

Không nên sử dụng quá nhiều medium trong một lần vì sẽ làm thay đổi đáng kể độ bóng, độ chảy và thời gian khô của màu.

6. Spike Lavender Oil O527 – Dầu Lavender cô đặc

Spike Lavender Oil O527 là một dung môi bay hơi có nguồn gốc từ hoa và thân cây lavender.

Điểm nổi bật của sản phẩm là khả năng hòa tan mạnh và tốc độ bay hơi chậm hơn một số dung môi bay hơi thông thường. Holbein mô tả Spike Lavender Oil có khả năng hòa tan mạnh và giúp tăng độ bám của lớp dầu hoặc màu phủ phía trên.

Phù hợp với

• Vẽ lớp màu mỏng.
• Kỹ thuật glazing.
• Vẽ chi tiết.
• Tạo lớp màu có độ chảy tốt.
• Các kỹ thuật hội họa truyền thống.

Cách sử dụng

Chỉ sử dụng một lượng nhỏ để pha loãng màu hoặc hỗ trợ tạo lớp màu mỏng.

Do khả năng hòa tan mạnh, người mới nên thử với tỷ lệ thấp trước, tránh dùng quá nhiều ngay từ đầu.

7. Retoucher Varnish O323 và O523

Trong ảnh có hai quy cách của Retoucher Varnish:

• O323 Retoucher Varnish
• O523 Retoucher Varnish

Đây là vecni retouch, không phải dung môi dùng để pha trực tiếp vào màu sơn dầu.

Retoucher Varnish dùng để làm gì?

Trong quá trình tranh sơn dầu khô, một số vùng có thể trở nên xỉn màu hoặc mất độ bóng. Retouch varnish có thể được sử dụng để điều chỉnh tạm thời bề mặt, giúp màu trở lại rõ và đồng đều hơn trong quá trình tiếp tục hoàn thiện tác phẩm.

Cách sử dụng

Sau khi lớp màu đã khô bề mặt:

1. Làm sạch bụi trên tranh.
2. Đặt tranh ở nơi thông thoáng.
3. Xịt hoặc phủ một lớp thật mỏng.
4. Để khô.
5. Chỉ bổ sung thêm nếu thực sự cần thiết.

Không nên phủ quá dày.

Retoucher varnish không nên được hiểu là lớp varnish bảo vệ cuối cùng của một bức tranh đã hoàn thiện.

8. Venetian Turpentine O528

Venetian Turpentine O528 là một loại nhựa thông dùng trong hội họa, khác với Spirit of Turpentine.

Holbein mô tả Venetian Turpentine có nguồn gốc từ nhựa cây thông châu Âu và có chiết suất cao, giúp tạo hiệu ứng bóng, độ trong và chiều sâu giống như bề mặt men. Sản phẩm thường được dùng để tự pha các loại varnish/medium kết hợp với dầu khô và dung môi bay hơi.

Cách sử dụng

Venetian Turpentine thường không phải lựa chọn đầu tiên cho người mới.

Có thể sử dụng khi:

• Pha medium/varnish theo công thức.
• Tạo lớp màu trong.
• Tăng độ bóng.
• Tạo hiệu ứng glaze truyền thống.

Sản phẩm có xu hướng khô chậm và có thể hơi vàng theo thời gian, vì vậy nên thận trọng khi dùng với trắng hoặc các màu sáng

9. Các loại Brush Cleaner Holbein

Holbein Super Multi-Cleaner O954

Đây là dung dịch vệ sinh đa năng, dùng để hỗ trợ làm sạch màu và cặn họa phẩm trên dụng cụ.

Holbein Water-Based Brush Cleaner O952

Đây là Brush Cleaner gốc nước, dùng để vệ sinh cọ và dụng cụ. Sản phẩm không nên được xem là dung môi pha màu sơn dầu thông thường.

Holbein Brush Cleaner LT O953

Đây là dòng Low Toxicity Brush Cleaner, hướng tới việc vệ sinh cọ với công thức được thiết kế giảm độc tính.

Holbein phân nhóm riêng brush wash/cleaner trong hệ thống họa dịch của mình, bên cạnh oil medium và chất bảo vệ bề mặt.

Cách dùng Brush Cleaner

Sau khi vẽ:

1. Gạt bớt sơn còn dư trên cọ.
2. Cho một lượng nhỏ dung dịch vệ sinh vào khay.
3. Nhúng và xoay nhẹ đầu cọ.
4. Lau cọ bằng khăn giấy hoặc khăn mềm.
5. Lặp lại nếu cần.
6. Rửa/làm sạch lại theo hướng dẫn của từng sản phẩm.
7. Tạo lại hình dáng đầu cọ và để khô.

Không nên ngâm cọ quá lâu, đặc biệt đối với cọ lông tự nhiên.

Bảng phân biệt dung môi Holbein dễ hiểu

Sản phẩm	Mã	Công dụng chính	Pha trực tiếp với màu dầu?
Spirit of Turpentine	O301/O401	Làm loãng màu, lớp lót, vệ sinh	✅ Có
Spirit of Petroleum	O340	Dung môi bay hơi, làm loãng	✅ Có
Painting Oil Medium	O345	Điều chỉnh độ chảy, bóng, độ trong	✅ Có
Quick Drying Medium	O529	Tăng tốc độ khô	✅ Có
Spike Lavender Oil	O527	Dung môi bay hơi, hòa tan mạnh	✅ Có
Venetian Turpentine	O528	Nhựa/varnish, tạo bóng và độ trong	⚠️ Dùng theo công thức
Retoucher Varnish	O323/O523	Điều chỉnh bề mặt tranh đang hoàn thiện	❌ Không
Super Multi-Cleaner	O954	Vệ sinh dụng cụ	❌ Không
Water-Based Brush Cleaner	O952	Vệ sinh cọ	❌ Không
Brush Cleaner LT	O953	Vệ sinh cọ	❌ Không

Hướng dẫn chọn dung môi Holbein theo nhu cầu

Nếu mới bắt đầu học vẽ sơn dầu, có thể bắt đầu với:

Spirit of Turpentine + Painting Oil Medium

Đây là bộ đôi dễ hiểu:

• Turpentine → làm loãng, tạo lớp đầu.
• Oil Medium → tăng độ chảy, hoàn thiện các lớp màu.

Nếu muốn tranh khô nhanh hơn, lựa chọn:

Quick Drying Medium O529

Nếu muốn thử kỹ thuật hội họa truyền thống, glazing và lớp màu trong, có thể tìm hiểu:

Spike Lavender Oil O527 + Venetian Turpentine O528

Nếu mục tiêu là vệ sinh cọ, hãy chọn riêng:

Holbein Brush Cleaner / Water-Based Brush Cleaner / Super Multi-Cleaner

Không nên dùng một sản phẩm cho tất cả các mục đích. Đây là lỗi khá phổ biến ở người mới học sơn dầu.

Lưu ý an toàn khi sử dụng dung môi sơn dầu

Các dung môi bay hơi như Turpentine, Petroleum và Spike Lavender Oil cần được sử dụng ở nơi thông thoáng, tránh xa nguồn nhiệt và ngọn lửa. SDS của Holbein xác định nhóm dung môi này là chất dễ cháy và khuyến nghị thông gió, tránh tiếp xúc kéo dài với da/mắt và bảo quản tránh nguồn lửa.

Nên:

• Đóng nắp ngay sau khi sử dụng.
• Không để gần bếp, bật lửa hoặc nguồn nhiệt.
• Không hít hơi dung môi trong thời gian dài.
• Sử dụng găng tay khi cần.
• Không đổ dung môi thừa trực tiếp xuống cống.
• Bảo quản xa trẻ em.
• Làm việc tại nơi có thông gió tốt.

Đặc biệt, không nên coi “low toxicity” là đồng nghĩa với “không độc”. Sản phẩm vệ sinh cọ ít độc tính hơn vẫn cần được sử dụng đúng hướng dẫn.

Kết luận

Việc lựa chọn đúng dung môi sơn dầu Holbein giúp họa sĩ kiểm soát tốt hơn toàn bộ quá trình sáng tác, từ phác thảo, dựng hình, tạo lớp màu mỏng cho đến glazing và hoàn thiện bề mặt.

Các sản phẩm trong hình có thể chia thành những nhóm chính:

Spirit of Turpentine – Spirit of Petroleum – Spike Lavender Oil dành cho nhóm dung môi bay hơi; Painting Oil Medium – Quick Drying Medium dành cho nhóm dầu pha/medium; Retoucher Varnish – Venetian Turpentine phục vụ xử lý bề mặt và kỹ thuật đặc thù; trong khi Brush Cleaner và Super Multi-Cleaner chuyên dùng để vệ sinh dụng cụ.

Holbein cũng duy trì một hệ thống khá đầy đủ các loại oil medium, solvent, varnish và cleaner dành cho hội họa sơn dầu.